國立臺灣師範大學 202608 師大語法結構課程 授課教師:許韋晟(Lowking Nowbucyang)
太魯閣語常用否定詞有ini、aji、uxay、kani、iya、ungat、irang,其中iya只用於祈使句(W9已學過),其他六個用於直述句。本週聚焦最常用的ini和aji:兩者搭配不同焦點時,動詞會呈現不同的形式變化。
否定由兩個名詞(組)組成的等同句時,用aji或uxay皆可,兩者可互換、不影響語意,差別只在方言習慣(南投多用uxay,花蓮多用aji)。
否定詞ini搭配主事焦點動詞時,動詞形式不需特別變化。
否定詞aji搭配主事焦點動詞時,動詞保留原本的主事焦點標記形式。
受事焦點動詞出現在ini之後,詞根改加後綴-i;出現在aji之後,則保留原本的-un。試比較:ini mu lbui(用-i)vs aji mu lbuun(保留-un),意思都跟「包」有關,但語氣略有不同(沒有做 vs 不要做)。
構成方式有二:一是在直述句句尾加疑問助詞hug(相當於中文「嗎」),語調上升;二是直述句不加任何助詞,只把語調改為平升降,重音落在倒數第二音節。
由aji uri o組成,標示「還是」的意思,把兩個選項串起來,第一部分語調平降、第二部分平升降,重音落在句尾倒數第二音節。
兩者前面都不帶格位標記,可以出現在句首當謂語,也可以出現在句中。ima可標示主事者或非主事者,也可表「所有」關係(誰的…);manu表「物」。
inu可出現在句首當謂語或句中,也可表「地點所有」關係(哪裡的…)。kiinu「哪一個/哪一種」則只能出現在句首當謂語,不可以出現在句中,這點跟ima、manu、inu不同。
連動結構指兩個以上的動詞串連組成單一謂語,共同指涉概念上的單一事件,動詞之間不允許補語記號、連接詞或連繫詞出現。判斷特徵包括:各動詞在非連動時都可單獨成句;V2及其後動詞不能單獨接代名詞依附詞;所有動詞共享同一個時制/動貌記號;共享同一個否定記號(V2及其後不能單獨被否定);共享同一個祈使標記。
連動結構共分九類,這裡舉三種常見的:第一類V1為方向性來去動詞(去/來做某事);第二類V1為動作動詞(做某事的同時進行另一動作);第四類V1為情態動詞(會/可以)。
| 太魯閣語 | 中文翻譯 |
|---|---|
| Aji ku, ini ku ekan mnihur. | 我不要,我不敢吃辣的。 |
| ana tpung paru, ini na ksgi. | 不管高浪,他不怕。 |
| Ini tgeanak bi ka gnbingan su gaga. | 你沒有將它完全切開。 |
| Saw bbrih kari na ini skingal. | 他說話反覆無常不一致。 |
| Ini hari pneg beyluh ka hiya. | 他不太喜歡豆子。 |
| Bgus mruyang o ini tduwa uqun. | 黃鼠狼的龜頭不能吃。 |
| Biyax lnglungan na o ini klbay. | 他的意志力不弱。 |
| Bklit tbabaw o ini pndka bklit qlubung. | 樹上套腳陷阱的固定器跟地上套腳陷阱的固定器不同。 |
| Kuyuh Truku seuxal o ini plukus bowluk. | 太魯閣族婦女過去時不會穿迷你裙。 |
| Kdadu lnglungan ini kmtluung ka laqi nii. | 這位孩子心情浮躁不想坐下來靜靜。 |
| 太魯閣語 | 中文翻譯 |
|---|---|
| Aji ku, ini ku ekan mnihur. | 我不要,我不敢吃辣的。 |
| Aji, hangan na o Yakaw Piling. | 不是,他的名字是 Yakaw Piling。 |
| Aji hiya mnatas ka patas nii. | 這書不是他寫的 |
| Aji o, qmuyux ka karat sayang. | 不好喔,現在是雨天。 |
| aji biyaw do ida mha malu duri. | 不過幾天後還是會康復的。 |
| Aji nami mha matas ka sayang han. | 今天我們不用上課了。 |
| Qbui qbubu aji hhuya ka peapa utubay. | 騎機車要戴安全帽。 |
| Iya hari kbsu ma su aji lngugTruku. | 你說不要太吝嗇,這不像太魯閣人。 |
| Pixay ta btunux ha, aji na trutug. | 我們用石頭壓避免滾下去。 |
| Aji na kkbahing psrui bi pqeepah. | 為了不使他懶惰而督促他工作。 |
| 太魯閣語 | 中文翻譯 |
|---|---|
| Niqan dgiyaq ka alang ta hug? | 我們的部落有山嗎? |
| Muda inu ka usa alang Pratan hug? | 請問怎樣到布拉旦(三棧)部落? |
| Ama su ima ka isu hug? | 你是誰的女婿? |
| Niqan patas ka babaw tluan matas hug? | 請問桌子的上面有書嗎? |
| Bilaq bi ka baga na hug? | 他的手很小嗎? |
| Ima ka ga smbarig balung ruru hug? | 誰在賣鴨蛋? |
| Barig isu ka dxgal gaga hug? | 你買那塊地好嗎? |
| Shjil bi ka tluan matas gaga hug? | 請問那張桌子很重嗎? |
| Piya tuki ka mtutuy su mgrbu hug? | 你早上幾點起來呢? |
| Piya tuki ka sayang da hug? | 現在幾點了? |
| 太魯閣語 | 中文翻譯 |
|---|---|
| Ama su ima ka isu hug? | 你是誰的女婿? |
| Ima bais su mspung ka isu? | 你摔跤的對手是誰? |
| Ima ka ga smbarig balung ruru hug? | 誰在賣鴨蛋? |
| Kana basi uqun ga o ima meekan? | 所有酸的食物是誰要吃呢? |
| Bqrus ima ka ga sipaw gaga? | 對面的墳墓是誰的? |
| Burux bi mhiyug ga o ima hug? | 那單獨站著的是誰? |
| Klgan seejiq ima ka dhiya gaga? | 他們是哪一族人? |
| Kana plpala ga o tninun ima? | 那些圍裙是誰織的? |
| Pnusi ima ka brhuwa nii ? | 這鐵桶是誰壓扁的? |
| Ima ka msinaw pratu sayang da? | 今天換誰洗碗了? |
| 太魯閣語 | 中文翻譯 |
|---|---|
| Ma ana manu yaku kana . | 為什麼任何事(物)何什麼都和是我有關。 |
| Apa su manu ka qngqaya su? | 你要用什麼來載運你的東西? |
| Bbsqar su manu ka kana puniq gaga? | 那些槍你要射擊甚麼? |
| Manu ka wada msa bras hini? | 剛剛從這裏「刷」的一聲是什麼? |
| Akang: Manu ka gaga kiyig su hug? | Akang:請問在你的旁邊是什麼? |
| Manu pusu na ka pkbeeba dhyaan? | 是什麼使他們長膿瘡呢? |
| Mha ku smiling tama, manu ka nii. | 我去詢問爸爸這是甚麼東西。 |
| Daqut su manu ka sbut gaga? | 那竿子是你用來鉤什麼的? |
| Ana manu ida na dhqan dmgiyal. | 不論做什麼他都可以征服。 |
| Dmurun kari manu sunan ka bubu su? | 媽媽交代你甚麼事? |
| 太魯閣語 | 中文翻譯 |
|---|---|
| Muda inu ka usa alang Pratan hug? | 請問怎樣到布拉旦(三棧)部落? |
| Gaga inu ka Awi ni Ulaw? | Awi 和 Ulaw 在哪裡? |
| Gaga inu ka ayus ta dxgal da? | 我們的土地界線在那裡了? |
| Baka misu inu ka isu da. | 你不是我的對手(我會打敗你)。 |
| Gaga inu ka baki su sayang? | 現在你祖父在哪裡? |
| Baki: Iyang, krbuan. Mowsa su inu? | 阿公:早安,依樣。你要去哪裡? |
| Kana pnpinay ga o pnaah alang inu? | 那些矮人從那裏來的? |
| Snlhayan su inu ka kari Truku? | 你在哪裡學太魯閣語? |
| Gaga inu ka ppatas su hug? | 請問你的筆在哪裡? |
| Samaw: Mha su inu ka saman? | Samaw:你明天去哪裡? |