國立臺灣師範大學 202608 師大語法結構課程 授課教師:許韋晟(Lowking Nowbucyang)
太魯閣語沒有動詞時態的形態變化,而是用一組獨立的動貌標記詞(wada/gisu/hana/tna等)放在動詞前面,來表示動作發生的時間點與樣貌。以下逐一介紹。
wada放在動詞前,表示動作已經發生、完成。
gisu放在動詞前,表示動作正在進行中。
hana放在動詞前,表示動作剛剛發生、才完成不久;tna則表示動作「已經先」、早就發生(常與wada一起出現,如tna wada「已經先走了」)。
命令式:主要動詞以詞根形式出現,不加任何詞綴。規勸式:後綴-a,句中須有第一人稱複數包含式附著代名詞(ta)。
命令式:動詞加後綴-i。規勸式:分兩種——第一人稱時用-ay,帶「建議/提議」語意;第二人稱時也用-ay,但帶「禁止」語意;另有-aw用於其他情境。
命令式:動詞加後綴-ani。規勸式:動詞加後綴-anay。
在命令式祈使句前加上否定詞iya即可構成否定祈使句。規勸式的祈使焦點後綴(如-a、-aw/-ay、-anay)都不可以出現在否定祈使句中,因此否定祈使句只能使用命令式的形式。主事焦點的否定祈使句中,若後接動態動詞用詞根形式,若為靜態動詞則加靜態前綴k-。
使動結構(使役結構)指某一動作或事件直接或間接導致另一動作、事件或狀態的產生。形成方式有二:構詞式(最常見,藉由使動前綴pe-加綴,動態動詞多用pe-,靜態動詞多用pe-se-);句法式(以psiyux「強迫、勉強」為首的句型再加上其他動詞)。使動句都會比對應的非使動句多一個論元(即使動者)。
雙論元使動句:主事焦點句中使動者與被使動者都可以當主語;非主事焦點句中主語一律是被使動者。三論元使動句:主事焦點句中使動者是主語;非主事焦點句(如受事焦點)中被使動者是主語;工具/受惠焦點句中則通常是與句中及物動詞相關的受動者為主語。
| 太魯閣語 | 中文翻譯 |
|---|---|
| Wada pngahi ayug ka qbsuran mu snaw. | 我哥哥去小溪釣魚。 |
| Wada msdrudan bi muudus ka baki mu. | 我的祖父活得很老。 |
| Bbruq wada trbung gsilung ka ruru. | ”Bbruq”的一聲,鴨子一一跳入水裏。 |
| ‘Birʼ msa wada skaya ka bgiya. | 虎頭蜂「bir」聲飛走了。 |
| Wada uqun qsurux ka kbowlung qsiya da. | 溪蝦被魚吃掉了。 |
| Bowlaw msa wada qduriq ka kacing. | 牛跳躍地跑走了 |
| Taan mu wada qduriq ka bowyak da. | 我看到山豬已經逃走了。 |
| Manu ka wada msa bras hini? | 剛剛從這裏「刷」的一聲是什麼? |
| ‘Brusʼ msa hmnang wada qduriq ka kumay. | 熊「brus」一聲被嚇跑走了。 |
| Wada qmpah ka tama ni bubu. | 爸爸和媽媽去工作了。 |
| 太魯閣語 | 中文翻譯 |
|---|---|
| Gisu tluung brah lihaw ka hiya. | 她坐在鏡子前。 |
| Gisu ku tmdamux sapah rnhqan bgihur. | 我正忙著蓋被風掀起的屋頂。 |
| Gisu ku mkuy qhuni apa mu. | 我在捆綁要揹的木柴。 |
| Gisu mkkarang dxgal ka laqi rbnaw. | 嬰兒在地上爬行。 |
| Gisu ku tmddara babuy psramal mu lupung. | 我在煮豬的血準備接待來訪的朋友。 |
| Iya ku sqyai, gisu ku gmiyik basaw. | 不要妨礙我,我正在搓小麥。 |
| Gisu ku tmealu pakung dahaw rapit. | 我在放捕飛鼠的陷阱延長線。 |
| Gisu ku tmprihut msalu ku qbulit putus. | 我正在砍鹽膚木來製做槍的火藥。 |
| Gisu ku tmdaung qumi cinun baga. | 我正在製作編織用的手鉤針。 |
| Gisu ku tmdaus tunun mu rawa. | 我在削薄要編的籃子。 |
| 太魯閣語 | 中文翻譯 |
|---|---|
| Hana ku emppbaya tminun ka yaku. | 我織布還不熟練。 |
| Meuwit bi hnrpasan na, hana ga mtaqi. | 他玩得太累了,剛剛睡著 |
| Nii ku tmddangi laqi hana mnsdangi. | 我為了剛訂婚的事情而忙。 |
| Pdpila su ka hana hnmaan payay. | 不要去踐踏剛種稻的田地。 |
| Peakuyay su ka ina hana mntmay. | 不要使喚剛進門的媳婦。 |
| Ini pneggasil snuyuk na ka hana pbaya. | 他還未熟練,所編的不像繩子。 |
| Uwah ka laqi mu hana mntucing. | 我剛生出來的嬰孩是男的。 |
| Hnuk msa prtun ka hlama hana tnikan. | 剛搗的米糕壓起來是軟的樣子。 |
| Iya biqi pila,hana mu wada biqan . | 不要給他錢,我剛剛給過他了。 |
| Kmbreenux qmita gsilung ka hana qmita gsilung. | 剛剛看海的人把海看成是平原。 |
| 太魯閣語 | 中文翻譯 |
|---|---|
| Musa ku ptgeanan, tna wada da. | 他們早就走了,我白跑一趟。 |
| Kneiyah na nhari o tna dhuq ddhqan. | 他為了早一點來,他早就到要去的地方。 |
| Tna wada ka hiya da. | 他已經先走了 |
| Knbiyaw na o tna wada. | 他的動作快早就走了。 |
| Ddanga mu rudan o tna ku ga psramal da. | 要養父母的我已經準備好了。 |
| Tna negirang ka sowki o wada mu dpaxan da. | 原本生銹的鐮刀我已經磨好了。 |
| Deegay ta msa ku o tna na klaun da. | 我想要隱瞞但他已經知道了。 |
| Brasan hmnang mgsbu ka samat o tna pkulaw wada da. | 追獵時發出「bras」的聲音野獸早就逃離了。 |
| Nbriqax su hmtur nhari, tna wada hi ka mirit da. | 你應該早點做交錯的路障,羊已經進去了。 |
| Tbkuyaw ta qmita msa ku o tna wada gaing da. | 我想從背後看的時候卻已走遠了。 |